Family Trust (2004)

Η αφόρητη βαρύτητα του φαίνεσθαι

Δίχως να είναι κανένα αριστούργημα, το πρώτο μυθιστόρημα της Αμερικανίδας Amanda Brown, Η Εκδίκηση της Ξανθιάς, σημείωσε θεαματικό σουξέ σατιρίζοντας με τρόπο κάπως αφελή, πλην δροσερά νεανικό, τα πολιτισμικά στερεότυπα του σύγχρονου αστικού δυτικού κόσμου. Παρότι η αμέσως επόμενη συγγραφική της απόπειρα, το χιουμοριστικό και πάλι μυθιστόρημα Family Trust, ακολoυθεί την ίδια πάνω κάτω συνταγή, δεν κατάφερε να προσελκύσει ενδιαφέρον ανάλογο της πρώτης - και όχι άδικα. Η εξόφθαλμη έλλειψη γνήσιας έμπνευσης, οι βεβιασμένα "κωμικές" καταστάσεις και συγκυρίες, ένα πρωταγωνιστικό ζευγάρι - υπερκινητική και εργασιομανής Αμερικανοεβραία γιάπισσα και αργόσχολος ζάπλουτος Βρετανός "μαμάκιας" - που αναρωτιέσαι τι στα κομμάτια βρήκαν τελικά ο ένας στον άλλον, το "ρομποτικά" ιδανικό, εκνευριστικό μάλλον παρά αξιαγάπητο πιτσιρίκι του οποίου η οικογενειακή τραγωδία τους φέρνει κοντά και η σωρεία παλαιολιθικών κλισέ που με το πρόσχημα της διακωμώδησής τους καταλήγουν να αποθεωθούν, όπως ήταν λογικό απογοήτευσαν τους αναγνώστες - με αποτέλεσμα η καριέρα της κ. Brown να πάρει ολοταχώς και αμετακλήτως την κατιούσα. Άλλο ένα βιβλίο του οποίου η έκδοση στην Ελλάδα ματαιώθηκε, πιθανότατα λόγω της απότομης κάμψης που παρουσίασαν στο μεταξύ οι πωλήσεις του στο εξωτερικό. Και για να πω την πικρή αλήθεια, μεγαλύτερη (τόσο σε έκταση όσο και σε περιεχόμενο) σαχλαμάρα δεν έχει πέσει στα χέρια μου ως τώρα - τα μισά σχεδόν κεφάλαια δίνουν την εντύπωση ότι γράφτηκαν κυριολεκτικά με το ζόρι (αν όχι με την... απειλή όπλου) μόνο και μόνο για να συμπληρωθεί ο καθορισμένος από το συμβόλαιο αριθμός σελίδων. Χωρίς υπερβολή, μερικά Άρλεκιν σε σύγκριση μ' αυτό είναι πραγματική λογοτεχνία.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Και αυτό το "διαμάντι" είχε την τιμή να μεταφραστεί στα Ελληνικά από την αφεντιά μου (ας όψονται οι αψιλίες), για λογαριασμό εκδοτικού οίκου ο οποίος τότε μεσουρανούσε, τώρα όμως έχει πια κλείσει (η ολοκλήρωση της μετάφρασης συνέπεσε, μάλιστα, με τα προεόρτια του κλεισίματός του).

The 14 Sisters of Emilio Montez O'Brien (1993)

Ούτε τελεία, ούτε παύλα

Δεν ξέρω τι έφταιξαν τα σημεία στίξης στον όψιμα διάσημο (χάρη στη λαοφιλή κινηματογραφική μεταφορά του αμέσως προηγούμενου βιβλίου του, The Mambo Kings Play Songs of Love) Κουβανοαμερικανό συγγραφέα Oscar Hijuelos και στο τρίτο του, ψευδο(ημιαυτο)βιογραφικό μυθιστόρημα ποταμό με τον τίτλο The 14 Sisters of Emilio Montez O'Brien, τους έχει κηρύξει τον πόλεμο. Ιδίως στις τελείες, με τις οποίες έχει βεντέτα - ζήτημα να πετύχεις καμιά δεκαπενταριά όλες κι όλες μέσα σε πεντακόσιες σελίδες κειμένου. Θέλοντας πιθανώς να αποδώσει με πιστότητα το χειμαρρώδες, χαρακτηριστικό στους ηλικιωμένους ύφος προφορικής αφήγησης, αραδιάζει δίχως κανένα έλεος για τον αναγνώστη (και τους μεταφραστές του σε άλλες γλώσσες) ατέρμονα κατεβατά όπου μια φράση ξεκινά απ' την πρώτη σελίδα ενός κεφαλαίου για να κλείσει στην ογδοηκοστή (όχι απαραίτητα του ίδιου), με αμέτρητες παρενθέσεις εντός αγκυλών εντός άλλων παρενθέσεων και αγκυλών, κατάχρηση της τεχνικής των "συρταρωτών" προτάσεων σε βαθμό που ο όποιος ειρμός να εκφυλίζεται ως την απόλυτη αναρχία και ένα ανεξέλεγκτο πλήθος άχρηστων μυθοπλαστικά όσο και άσχετων μεταξύ τους πληροφοριών. Ένα "λαθραίο" ίχνος πλοκής με ψήγματα χιούμορ και ευαισθησίας που πασχίζει να αναδυθεί απ' το σχεδόν εφιαλτικό αυτό χάος, καταλήγει να βυθιστεί αύτανδρο, ενώ οι εξαντλητικά λεπτομερείς περιγραφές της κάθε ερωτικής συνάντησης και εμπειρίας του κάθε προσώπου ξεχωριστά απωθούν περισσότερο παρά "ερεθίζουν". Καθαρά ως άσκηση ύφους, το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να έχει μια αξία, στην ουσία όμως δεν έχει δυστυχώς τίποτα πρωτότυπο ή έστω ενδιαφέρον να πει. Δεν είναι τυχαίο το ότι, παρά τη - μάλλον συγκρατημένη - επιτυχία του στην Αμερική (ας είναι καλά η πρότερη δόξα των Mambo Kings), λίγο πολύ "πάτωσε" εμπορικά σε άλλες χώρες, ενώ μάλιστα εδώ στην Ελλάδα η προγραμματισμένη έκδοσή του ματαιώθηκε.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Μια ακόμα απερίγραπτα οδυνηρή μεταφραστική, αλλά και αναγνωστική μου εμπειρία - από την οποία το μόνο καλό που βγήκε ήταν ότι με δίδαξε, με τον πλέον δραστικό τρόπο, πώς να ΜΗ γράφω αν δεν θέλω να ξυπνάω φονικά ένστικτα ή/και να προξενώ μαζικές οικειοθελείς προσελεύσεις στο ψυχιατρείο. Φαίνεται πως οι ενστάσεις μου εισακούστηκαν από τον εκδότη και (απ' όσο τουλάχιστον γνωρίζω) το εν λόγω ανοσιούργημα δεν κυκλοφόρησε ποτέ στη χώρα μας, σε δική μου είτε άλλη μετάφραση.

Le Voyage de Theo (1998)

Ο γύρος των θρησκειών σε 720 σελίδες

Η απόπειρα της εξέχουσας Γαλλίδας μυθιστοριογράφου, φιλοσόφου και κριτικού λογοτεχνίας Catherine Clement να προσεγγίσει τον κόσμο των θρησκειών μέσα απ' το αδιάφθορο βλέμμα ενός παιδιού αφήνει ανάμεικτες εντυπώσεις. Η απροκάλυπτα προσχηματική και βεβιασμένη πλοκή ελάχιστα προσελκύει (και ακόμα λιγότερο συγκρατεί) το ενδιαφέρον, ενώ ο καταιγιστικός φόρτος των (αναμφισβήτητα χρήσιμων κατά τα άλλα) πληροφοριών καταλήγει να "πνίξει" τον αναγνώστη οποιασδήποτε ηλικίας - πόσο μάλλον τα παιδιά, στα οποία κυρίως απευθύνονται τα βιβλία του είδους αυτού (βλ. και Το Θεώρημα του Παπαγάλου - όπου αν μη τι άλλο, o συγγραφέας πασχίζει αισθητά να ζωντανέψει τα αφηγηματικά μέρη και οι διάλογοι δεν θυμίζουν συρραφές από "ξύλινα" κατεβατά εγκυκλοπαιδικών λημμάτων). Προσθέστε στα παραπάνω τη - σκόπιμη; Και με ποιο σκεπτικό; - σύγχυση, ενίοτε, ιστορικών δεδομένων, αιτιολογικών αλλά και... αστικών μύθων και λαϊκής δοξασίας, το εντελώς αφύσικο "πορτρέτο" του προέφηβου Theo, ο οποίος εμφανίζεται σαν ένας εξοργιστικός μικρομέγαλος ξερόλας αντί για τον πανέξυπνο, διψασμένο για γνώση πιτσιρικά που προφανώς ήθελε να παρουσιάσει η συγγραφέας, τις σχεδόν υπερφυσικές ιδιότητες της παντοδύναμης και πανταχού παρούσας "σούπερ θείας" του (που πέρα από σκανδαλώδη οικονομική άνεση, τυχαίνει επίσης να διαθέτει τεράστια μόρφωση - κάθε ομοιότητα με... υπαρκτά πρόσωπα ΔΕΝ είναι συμπτωματική - και να έχει έτοιμες τις απαντήσεις για όλα) και την κομπογιαννίτικη όσο και χιλιοαναμασημένη πρόφαση της ανίατης ασθένειας του μικρού πρωταγωνιστή για την απαραίτητη μελοδραματική σάλτσα, μπας και τουλάχιστον αυτό πείσει τους αναγνώστες να υπομείνουν ως το τέλος τις 700 και βάλε σελίδες του πονήματος (το οποίο εκδόθηκε το 1999 στη χώρα μας με τίτλο Το Παιχνίδι των Θεών) και τα συμπεράσματα δικά σας.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για όσους μπερδευτούν βλέποντας το όνομά μου μέσα στην ελληνική έκδοση του συγκεκριμένου βιβλίου - ναι, εγώ το έχω μεταφράσει, σε εποχή μεγάλης ανάγκης και με πανταχόθεν αντίξοες έως απαγορευτικές συνθήκες. Από τα πιο απωθητικά, δύστροπα και στρυφνά κείμενα που είχα την ατυχία να αντιμετωπίσω, στην εικοσαετία και βάλε της επαγγελματικής μου ενασχόλησης με τη λογοτεχνική μετάφραση. Άκρως τραυματική εμπειρία, η οποία με κυνηγάει ακόμα.